گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «صبح فردیس»؛ هر سال با فرا رسیدن محرم، صحنه‌ای تکرار می‌شود که شاید در نگاه نخست با معادلات صرفاً اقتصادی همخوانی نداشته باشد؛ در روزگاری که بسیاری از خانواده‌ها با افزایش هزینه‌ها و دغدغه‌های معیشتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، دیگ‌های نذری همچنان برپا می‌شوند، سفره‌های اطعام حسینی گسترده می‌شوند و مردم، هر یک به اندازه توان خود، سهمی از این میزبانی عاشقانه را بر عهده می‌گیرند.

برای برخی، این حضور پررنگ نشانه «برکت» است؛ برکتی که در فرهنگ دینی تنها به افزایش مال محدود نمی‌شود و ابعاد گسترده‌تری از زندگی انسان را در بر می‌گیرد. در این میان، نذر و اطعام حسینی علاوه بر کارکردهای عبادی، نقشی مؤثر در تقویت همبستگی اجتماعی، ترویج فرهنگ بخشش و زنده نگه داشتن شعائر دینی ایفا می‌کند.

دکتر سیده معصومه طباطبایی، مشاور خانواده و استاد حوزه و دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنازندگی به بررسی ابعاد مختلف این سنت دیرینه و چرایی ماندگاری آن در جامعه ایرانی پرداخته است.

نذری؛ سرمایه‌ای فراتر از محاسبات اقتصادی

دکتر سیده معصومه طباطبایی با اشاره به تداوم و حتی گسترش سفره‌های امام حسین(ع) در شرایط دشوار اقتصادی می‌گوید: «پدیده اطعام و نذری در ماه محرم صرفاً یک رفتار اقتصادی نیست که با محاسبات مادی قابل تحلیل باشد؛ بلکه یک سرمایه اجتماعی، فرهنگی و معنوی است که ریشه در اعتقادات عمیق مردم دارد. در فرهنگ دینی، محبت و ارادت به امام حسین(ع) یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های مشارکت اجتماعی و خدمت‌رسانی به دیگران محسوب می‌شود. به همین دلیل، حتی در شرایط دشوار اقتصادی نیز مردم تلاش می‌کنند سهم خود را در برپایی شعائر حسینی حفظ کنند.»

وی تأکید می‌کند: «از منظر اجتماعی نیز نذری و اطعام محرم نوعی همبستگی اجتماعی ایجاد می‌کند. افراد با توان مالی متفاوت، هر کدام به اندازه بضاعت خود مشارکت می‌کنند و همین مشارکت جمعی سبب می‌شود بار مسئولیت بر دوش یک فرد یا گروه خاص نباشد.»

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه می‌دهد: «تجربه سال‌های متمادی نشان داده است که در بسیاری از موارد، زمانی که برگزارکنندگان مراسم با نگرانی از کمبود امکانات مواجه بوده‌اند، کمک‌های مردمی به شکل‌های مختلف و گاه غیرمنتظره فراهم شده است. این مسئله را می‌توان جلوه‌ای از اعتماد عمومی، سرمایه اجتماعی و باور مردم به آثار معنوی خدمت در راه اهل‌بیت(ع) دانست.»

برکت؛ فقط افزایش مال نیست

طباطبایی درباره مفهوم «برکت» در ادبیات دینی می‌گوید: «در آموزه‌های اسلامی، برکت مفهومی بسیار گسترده‌تر از افزایش کمی ثروت و دارایی است. برکت به معنای فزونی خیر، پایداری نعمت و بهره‌مندی بیشتر از امکانات موجود است.»

وی توضیح می‌دهد: «ممکن است دو نفر درآمد یکسانی داشته باشند، اما یکی از آن‌ها آرامش، رضایت، سلامت، انس خانوادگی و موفقیت بیشتری را تجربه کند؛ در ادبیات دینی این تفاوت را می‌توان از آثار برکت دانست.»

به گفته او، برکت تنها در افزایش مال خلاصه نمی‌شود، بلکه شامل ابعاد مختلفی همچون آرامش روانی، سلامت جسمی، استحکام خانواده، توفیق در انجام کارهای خیر، گشایش در امور زندگی و احساس رضایت درونی نیز می‌شود. انفاق، صدقه، اطعام نیازمندان و هزینه‌کردن در مسیر ارزش‌های الهی از جمله عواملی هستند که در متون دینی به عنوان زمینه‌های نزول برکت معرفی شده‌اند. از این منظر، نذری و اطعام حسینی نیز می‌تواند در چارچوب همین آموزه‌ها تحلیل شود.

نذری؛ سنتی مذهبی با کارکردهای اجتماعی

این مشاور خانواده درباره دیدگاهی که معتقد است در شرایط سخت اقتصادی بهتر است هزینه‌های نذری صرف امور دیگری شود، تصریح می‌کند: «این دیدگاه معمولاً از دغدغه‌های اقتصادی و اجتماعی نشأت می‌گیرد و اصل این دغدغه قابل احترام است. اما باید توجه داشت که در فرهنگ اسلامی، میان اقامه شعائر دینی و رسیدگی به نیازهای اجتماعی تعارضی وجود ندارد.»

وی ادامه می‌دهد: «در واقع، بخش مهمی از فلسفه اطعام حسینی خود ناظر به خدمت‌رسانی، مواسات و کمک به مردم است.»

طباطبایی با اشاره به تجربه‌های امروز جامعه می‌افزاید: «امروزه در بسیاری از مناطق، نذری‌ها به گونه‌ای مدیریت می‌شوند که علاوه بر حفظ سنت‌های مذهبی، به رفع نیازهای معیشتی اقشار مختلف نیز کمک کنند. از سوی دیگر، مراسم محرم تنها یک برنامه غذایی نیست؛ بلکه بستری برای تقویت هویت دینی، انسجام اجتماعی، ترویج فرهنگ ایثار و انتقال ارزش‌های عاشورایی به نسل‌های آینده است.»

او تأکید می‌کند: «البته همواره تأکید شده است که نذری باید با رعایت اعتدال، پرهیز از اسراف و توجه به نیازهای واقعی جامعه همراه باشد. هرچه نذورات هدفمندتر، مردمی‌تر و مبتنی بر نیازهای اجتماعی باشد، آثار معنوی و اجتماعی آن نیز بیشتر خواهد بود.»

برکت حسینی را به دهه محرم محدود نکنیم

طباطبایی در پایان، مهم‌ترین توصیه خود به خانواده‌ها را چنین بیان می‌کند: «مهم‌ترین توصیه این است که خانواده‌ها ارتباط خود را با فرهنگ حسینی به یک مناسبت محدود نکنند و روحیه خدمت، بخشش و مواسات را در تمام طول سال در زندگی خود جاری سازند.»

وی می‌گوید: «تجربه دینی نشان می‌دهد که اخلاص در عمل، توجه به نیازمندان، کمک هرچند اندک اما مستمر، و مشارکت خانوادگی در کارهای خیر، از مهم‌ترین عوامل بهره‌مندی از برکات معنوی و اجتماعی است.»

این استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان می‌کند: «برکت حسینی بیش از آنکه در حجم هزینه‌ها باشد، در نیت خالصانه، خدمت به مردم و زنده نگه داشتن ارزش‌هایی مانند ایثار، کرامت، عدالت‌خواهی و محبت به اهل‌بیت(ع) جلوه پیدا می‌کند. هر خانواده‌ای که این ارزش‌ها را در سبک زندگی خود تقویت کند، به همان میزان آموزش مستقیم و غیر مستقیم تربیتی و برکات آن را در زندگی فردی و اجتماعی خود مشاهده خواهد کرد.»

منبع: ایرنا

انتهای خبر/