به گزارش خبرنگار سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «صبح فردیس»؛ پس از ۴۰ روز مقاومت مردم ایران در جریان جنگ تحمیلی سوم، ایالات متحده آمریکا با شروط ده‌گانه جمهوری اسلامی ایران موافقت کرد و در نهایت آتش‌بس و توقف درگیری‌ها رقم خورد.

با پایان جنگ، نخستین دور مذاکرات میان ایران و آمریکا در پاکستان برگزار شد، اما به دلیل زیاده‌خواهی طرف آمریکایی نتیجه‌ای حاصل نشد، این مذاکرات بدون دستیابی به نتیجه مشخص به پایان رسید.

در ادامه نیز پیام‌ها و رایزنی‌هایی میان دو کشور رد و بدل شد، اما بدعهدی، غیرقابل اعتماد بودن و زیاده‌خواهی آمریکا ، مانع از پیشرفت مذاکرات و دستیابی به توافق شد.

از سوی دیگر، در ماه‌های اخیر موارد متعددی از نقض آتش‌بس و افزایش تنش‌ها از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی گزارش شده است؛ موضوعاتی همچون تلاش آمریکا برای اعمال محدودیت در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و حملات اسرائیل به لبنان، از جمله رخدادهایی بوده‌اند که بر فضای مذاکرات سایه افکنده‌اند.

در چنین شرایطی، پرسش‌های متعددی درباره آینده روابط ایران و آمریکا، امکان ازسرگیری مذاکرات، موانع موجود بر سر راه توافق و چشم‌انداز تحولات منطقه در افکار عمومی مطرح است.

در همین راستا و با هدف بررسی ابعاد مختلف مذاکرات ایران و آمریکا و پاسخ به دغدغه‌ها و پرسش‌های مردم، میزگردی با حضور دو تن از کارشناسان مسائل سیاسی و مدرسان دانشگاه، «زهرا اسلامی‌نیا» و «علی قربانی» برگزار کرده‌ایم.

یک تحلیل کلی از وضع مذاکرات از گذشته تا امروز در چند دقیقه بفرمایید؟

علی قربانی، با اشاره به روند مذاکرات و تبادل پیام‌ها میان طرفین گفت: در حال حاضر ما در مرحله تبادل پیام قرار داریم و موضوعات تقریباً ثابت است، اما شیوه و قالب انجام آن متفاوت شده است.

وی با اشاره به دیدگاه برخی مبنی بر «آتش‌بس» اظهار کرد: از نگاه رهبری معظم انقلاب، سکوت در صحنه نبرد معنا دارد و به همین دلیل استفاده از مفاهیمی مانند آتش‌بس تناسب دقیقی با شرایط موجود ندارد.

این کارشناس مسائل سیاسی با اشاره به مبنای مذاکرات، به «ده بند جمهوری اسلامی ایران» در مقطع گذشته اشاره کرد و افزود: در همان زمان نیز بسیاری این تصور را نداشتند که این موارد مورد پذیرش آمریکایی‌ها قرار گیرد و علت آن را باید در بدعهدی و بی‌تعهدی طرف آمریکایی، به‌ویژه در دوره ترامپ، جست‌وجو کرد.

هیچ مسئله‌ای با آمریکا از طریق مذاکره حل نمی‌شود

قربانی ادامه داد: نهایتاً شرایط به سمتی رفت که تبادل پیام‌ها و میانجی‌گری‌ها شکل گرفت، اما همچنان اختلافات اساسی پابرجاست.

به گفته وی، پیش از این نیز جنگ وجود داشته و پس از آن مذاکرات شکل گرفته است؛ اما هر بار به دلیل به نتیجه نرسیدن مذاکرات، تنش‌ها مجدداً افزایش یافته است.

وی با بیان اینکه برخی تصور می‌کنند هیچ مسئله‌ای با آمریکا از طریق مذاکره حل نمی‌شود، افزود: این وضعیت باید یک‌جا به پایان برسد، اما نشانه‌ها حاکی از آن است که با روند فعلی تبادل پیام و میانجی‌گری‌ها، رسیدن به توافقی مورد قبول دو طرف دشوار خواهد بود.

قربانی با انتقاد از عملکرد آمریکا گفت: دلیل این وضعیت، بدعهدی و استفاده از فریب و نیرنگ در مذاکرات از سوی آمریکاست. در مقابل، برخی سیاست‌گذاران داخلی نیز در برخی موارد دچار ساده‌انگاری در عرصه سیاست خارجی شده‌اند.

وی در پایان تأکید کرد: مذاکره و جنگ دو ابزار برای حل منازعات هستند و زمانی که مذاکره به نتیجه نرسد، جنگ رخ می‌دهد و بالعکس. با این حال، به گفته او، آنچه امروز در جریان است بیشتر در قالب «مذاکره» به معنای مرسوم و استاندارد در نظام بین‌الملل قرار نمی‌گیرد، بلکه نوعی رفتار سیاسی و دیپلماتیک خارج از چارچوب‌های متعارف محسوب می‌شود.

این دور مذاکرات با دورهای قبلی بسیار متفاوت است/ ایران دست برتر

زهرا اسلامی‌نیا، در پاسخ به سوال اول در اظهاراتی با اشاره به نسبت میان مذاکره و منازعه گفت: مذاکره خود می‌تواند بخشی از ادامه یک تقابل و در عین حال ابزاری برای احقاق حق باشد.

وی افزود: در شرایط کنونی، تلاش ما این است که دستاوردهای به‌دست‌آمده در میدان را به دستاوردهای سیاسی و سپس به دستاوردهای حقوقی تبدیل کنیم. به گفته او، هدف این است که آنچه امروز در عرصه بین‌المللی باید به رسمیت شناخته شود، پذیرش حق حاکمیت ایران بر تنگه هرمز و امکان اخذ عوارض از این گذرگاه راهبردی است؛ موضوعی که باید در چارچوب قواعد و عرف‌های پذیرفته‌شده بین‌المللی مورد پذیرش قرار گیرد.

اسلامی‌نیا ادامه داد: برای تحقق این هدف، باید ابهامات و اختلاف‌نظرهای موجود برطرف شود و این امر تنها از مسیر گفتگو میان طرف‌های درگیر قابل دستیابی است. به گفته وی، نتیجه این گفت‌وگوها باید به یک توافق سیاسی تبدیل شده و سپس در قالب یک سند حقوقی بین‌المللی تثبیت شود؛ به‌گونه‌ای که تمامی کشورها به آن دسترسی داشته و آن را به رسمیت بشناسند، مشابه اسناد رسمی که برای همه دولت‌ها لازم‌الاجرا هستند.

وی با اشاره به نقش ایران و عمان در این روند تصریح کرد: این دو کشور باید در تعیین رژیم حقوقی مرتبط با تنگه هرمز نقش‌آفرینی کرده و در مسیر احقاق حقوق ایران اقدام کنند.

این کارشناس مسائل سیاسی همچنین با اشاره به تحولات میدانی افزود: بخشی از اهداف این روند، اثبات و تثبیت دستاوردها و پیروزی‌های میدانی و نیز نشان دادن شکست طرف مقابل در مجامع بین‌المللی است.

اسلامی‌نیا در ادامه گفت: در چنین شرایطی، مذاکره یک ضرورت است، مگر آنکه به دلیل بدعهدی یا تخریب فرآیند گفتگو، میز مذاکره به نتیجه نرسد یا به سمت تقابل سوق داده شود. با این حال، به گفته او، ایران بر اساس اصول مشخص و خطوط روشن خود در مذاکرات حضور پیدا می‌کند و بر حقانیت خود پافشاری دارد.

وی تصریح کرد: تجربه تاریخی ایران نشان داده است که نگاه خوش‌بینانه‌ای به روند مذاکرات گذشته وجود ندارد و این مسئله در حافظه سیاسی جامعه نیز بازتاب داشته است.

برخی از مردم به خاطر عبرت از برجام نگران مذاکرات هستند و به نوعی مذاکره را خیانت می‌دانند، نظر شما چیست؟

اسلامی‌نیا در پاسخ به این سوال گفت: برخی از مردم پس از تجربه برجام، نسبت به مذاکرات جدید نگران هستند و حتی در مواردی آن را نوعی «خیانت» تلقی می‌کنند. این نگرانی بیشتر ناشی از تجربه ناموفق برجام، بی‌اعتمادی به پایبندی طرف مقابل به تعهدات، و برداشت از پیام‌های مذاکراتی به‌عنوان عقب‌نشینی از برخی دستاوردها مانند موضوع تنگه هرمز است.

نگرانی مردم در خصوص مذاکرات به‌حق است

وی ادامه داد: منتقدان معتقدند برجام علیرغم تأمین حداقلی برخی شروط ایران، در عمل با بدعهدی طرف مقابل مواجه شد و به نتایج مطلوب نرسید. به باور آنان، تجربه‌های تاریخی از جمله روابط با آمریکا در دهه‌های گذشته نیز نشان می‌دهد که تعهدات سیاسی در عمل به‌طور کامل اجرا نشده است.

این کارشناس افزود: در این دیدگاه، حتی برجام نیز نمونه‌ای از مذاکراتی تلقی می‌شود که به نتیجه مطلوب نرسیده و موجب افزایش بی‌اعتمادی شده است. برخی همچنین معتقدند ساختار مذاکرات گذشته، از جمله فشار و رفتار یک‌جانبه طرف مقابل، مانع تحقق یک توافق متوازن بوده است.

وی بیان کرد: با این حال، گفته می‌شود شرایط کنونی با گذشته تفاوت‌هایی دارد؛ از جمله تغییر در چارچوب مذاکرات، تعریف بندهای مشخص به‌عنوان مبنا، و تفاوت در ساختار تیم‌های مذاکره‌کننده. بر این اساس، برخی معتقدند نمی‌توان همه مذاکرات را مشابه تجربه‌های پیشین ارزیابی کرد.بنابراین نگرانی مردم قابل درک است، اما تحلیل مذاکرات باید با توجه به شرایط هر دوره و تفاوت‌های آن انجام شود.

باید نگاه واقع‌گرایانه نسبت به موضوع وجود داشته باشد