- گروه : فرهنگی
- شماره : 14831
وقتی «محفل ستارهها» زبان نسلجدید را پیدامیکند
«محفل ستارهها» در دو فصل گذشته یکی از تجربههایی بود که تلاش کرد مفاهیم قرآنی و تربیتی را در قالبی متفاوت به نسل جدید ارائه کند.
گروه فرهنگی پایگاه خبری تحلیلی «صبح فردیس»؛ در روزگاری که نسل جدید بخش زیادی از وقت خود را میان صفحههای کوچک تلفن همراه، بازیهای دیجیتال و شبکههای اجتماعی سپری میکند، ساخت برنامهای که بتواند مخاطب کودک و نوجوان را پای تلویزیون نگه دارد، دیگر با قواعد گذشته امکانپذیر نیست. امروز یک برنامه برای دیده شدن، تنها به پیام و محتوا نیاز ندارد؛ بلکه باید زبان مخاطبش را بشناسد، جذابیت بصری داشته باشد و بتواند تجربهای متفاوت برای او خلق کند.
«محفل ستارهها» در دو فصل گذشته یکی از تجربههایی بود که تلاش کرد مفاهیم قرآنی و تربیتی را در قالبی متفاوت به نسل جدید ارائه کند؛ برنامهای که با استقبال مخاطبان کودک و نوجوان روبهرو شد و نشان داد حتی مفاهیم دینی نیز اگر با فرم درست، روایت جذاب و شناخت دقیق مخاطب همراه شوند، میتوانند جای خود را در میان انتخابهای رسانهای نسل جدید باز کنند.
فصل جدید برنامه پرمخاطب «محفل ستارهها» با هدف غنیسازی اوقات فراغت نوجوانان و ترویج مفاهیم قرآنی در فضایی جذاب، هر شب حوالی ساعت ۲۱:۳۰ میهمان خانههای مخاطبان شبکه سه سیما شد.
این برنامه که توسط مرکز کودک و نوجوان سیما و با همکاری کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان طراحی شده است، تلاش دارد با بهرهگیری از شیوههای هنری و ایجاد فضایی تعاملی، مفاهیم دینی را با زبانی ساده و جذاب به مخاطبان ارائه دهد.
در همین راستا، با حسین شکیبراد، فعال حوزه نوجوان و دارای سابقه برنامهسازی برای مخاطب نوجوان، درباره ویژگیهای برنامهسازی برای نسل جدید و تجربه «محفل ستارهها» در ارتباط با مخاطب امروز گفتوگو کردهایم.
نوجوان امروز؛ از دیدهشدن تا تجربه شگفتی
شکیبراد با اشاره به تفاوتهای نسل جدید با مخاطبان گذشته، معتقد است نخستین شرط موفقیت یک برنامه برای نوجوان امروز، این است که او بتواند بخشی از خود را در آن پیدا کند. او میگوید: «یکی از مهمترین ویژگیهایی که یک برنامه باید داشته باشد این است که نوجوان خودش را در آن ببیند. البته منظور از این دیدهشدن، الزاماً حضور فیزیکی نوجوان در قاب برنامه نیست؛ بلکه یعنی اندیشهها، دغدغهها، نگاهها و حتی آدمهای شبیه خودش را در آن برنامه پیدا کند.»
این فعال حوزه نوجوان ادامه میدهد: «وقتی نوجوان جملهای را از زبان یک همسنوسال خودش یا حتی یک مجری بزرگسال میشنود و احساس میکند این همان حرفی است که خودش میخواسته بزند، با خودش میگوید: انگار خود من آنجا بودم و این حرف را بیان کردم.»
وی با اشاره به اهمیت نقش مخاطب در برنامهسازی برای نسل جدید اضافه میکند: «به همین دلیل بسیاری از برنامهها تلاش میکنند با حضور پررنگتر نوجوانان یا طراحی ساختارهای تعاملی، به مخاطب فرصت بدهند حرف بزند، ایده بدهد و احساس کند در شکلگیری آن برنامه سهم دارد.»
شکیبراد، هیجان را دیگر عنصر مهم در ارتباط با نوجوان امروز میداند و میگوید: «نوجوانی دورهای است که هیجان در آن جایگاه ویژهای دارد. این هیجان میتواند از جنس ترس، رقابت، شور و شوق یا سرزندگی باشد. برنامهای که بتواند این احساسات را درگیر کند، شانس بیشتری برای برقراری ارتباط با نوجوان دارد.»
او با اشاره به نمونههایی مانند «عصر جدید» توضیح میدهد: «این برنامه با اینکه برای مخاطب عام ساخته شده بود، توانست نوجوانان زیادی را جذب کند؛ چون سرشار از هیجان، تنوع و اتفاقهایی بود که میتوانست احساسات انباشتهشده نوجوان را درگیر و تخلیه کند.»
این برنامهساز حوزه نوجوان، صراحت و جسارت را نیز از ویژگیهای مهم این گروه سنی میداند و میگوید: «نوجوان ویژگیهایی دارد که باید در برنامهسازی جدی گرفته شود؛ همان چیزی که من گاهی از آن با تعبیر "کلهخری نوجوان" یاد میکنم. شاید این تعبیر رسمی نباشد، اما به یک واقعیت در این دوره سنی اشاره دارد؛ اینکه نوجوان گاهی صریحتر، رکتر و تیزتر از دیگران حرف میزند.»
وی تأکید میکند: «در برخی قالبهای برنامهسازی، بهویژه برنامههای گفتوگومحور، مطالبهگر و کنشگر، باید این فرصت به نوجوان داده شود که حرف خودش را بزند، دغدغههایش را مطرح کند و بدون پرده صحبت کند؛ چراکه این جنس ارتباط برای او جذاب است.»
شکیبراد در ادامه به یکی دیگر از ویژگیهای مهم نسل جدید اشاره میکند و میگوید: «نوجوان امروز تنوعطلب است. او انتظار دارد برنامهای که تماشا میکند، در رنگولعاب، روایت و اتفاقات، تازگی داشته باشد. حتی اگر برنامه همه ویژگیهای دیگر را هم نداشته باشد، باید هر بار برای مخاطب خود یک شگفتانه داشته باشد و او را با اتفاقی تازه روبهرو کند.»
او با اشاره به برخی سریالهای شبکه نمایش خانگی ادامه میدهد: «در بسیاری از این آثار، مخاطب از یک قسمت تا قسمت بعدی نمیداند داستان چگونه پیش میرود و همین عنصر پیشبینیناپذیری، یکی از عوامل جذب مخاطب است.»
شکیبراد در ادامه این ویژگی را در تجربه «محفل ستارهها» نیز قابل مشاهده میداند و میگوید: «اگر بخواهیم این موضوع را به محفل ستارهها مرتبط کنیم، یکی از نقاط قوت این برنامه همین استفاده از عناصر متنوع و غیرقابل پیشبینی است.»
«محفل ستارهها»؛ وقتی هر قسمت یک اتفاق تازه دارد
شکیبراد در ادامه تحلیل خود از تجربه «محفل ستارهها» میگوید: «محفل ستارهها تلاش کرده است از یک ساختار ثابت و تکرارشونده فاصله بگیرد. حضور کاراکترهایی مانند احسان مهدی، دکور متفاوت، مهمانهایی با قصههای شنیدنی و اتفاقهای غیرمنتظرهای که در طول برنامه رخ میدهد، همان فضایی را ایجاد میکند که در محفل اصلی هم وجود داشت؛ با این تفاوت که متناسب با مخاطب کودک و نوجوان بازطراحی شده است.»
این فعال حوزه نوجوان ادامه میدهد: «مخاطب هر بار که برنامه را دنبال میکند، لزوماً با یک مسیر از پیش تعیینشده و تکراری مواجه نیست؛ ممکن است با یک مهمان متفاوت، یک آیتم جدید، یک اتفاق تازه روی صحنه یا یک ارتباط جذاب میان افراد حاضر در برنامه روبهرو شود.»
وی تأکید میکند: «به نظر من، ویژگی مهم محفل ستارهها همین غیرقابل پیشبینی بودن، فاصله گرفتن از یکنواختی و ایجاد تجربههای تازه برای مخاطب است؛ عاملی که میتواند به حفظ ارتباط نسل جدید با یک برنامه کمک کند.»
کودک و نوجوان؛ مخاطبی که شایسته تولیدات جدی است
شکیبراد در بخش دیگری از گفتوگو، به ضرورت تغییر نگاه در برنامهسازی برای کودک و نوجوان اشاره میکند و معتقد است یکی از مهمترین موضوعات در این حوزه، توجه به «شخصیت و پرستیژ» برنامه است. او میگوید: «یکی از نکاتی که همیشه در برنامهسازی برای کودک و نوجوان مطرح میکنم، این است که این مخاطب هم مانند هر گروه سنی دیگری به یک محصول جدی و باهویت نیاز دارد.»
وی ادامه میدهد: «گاهی این تصور وجود دارد که برای کودک و نوجوان میتوان با حداقل امکانات برنامه ساخت؛ اما واقعیت این است که مخاطب امروز با حجم گستردهای از محتوا در رسانههای مختلف روبهروست و برای جلب توجه او نمیتوان به تولیدات ساده و کمرمق بسنده کرد.»
این برنامهساز با اشاره به تجربه سالهای گذشته در تولید برنامه برای این گروه سنی میافزاید: «اگر به روند برنامهسازی کودک و نوجوان نگاه کنیم، تعداد برنامههایی که با طراحی حرفهای، کیفیت تولید بالا و صرف هزینه و انرژی جدی ساخته شدهاند، چندان زیاد نیست.»
شکیبراد تأکید میکند: «در بسیاری از سالها، برنامههای کودک با یک دکور ساده، یک مجری و یک عروسک پیش رفتهاند و در حوزه نوجوان که همواره سهم کمتری از توجه رسانهای داشته، گاهی ساختار برنامه به حضور یک نفر مقابل دوربین محدود شده است؛ در حالی که کودک و نوجوان امروز، مخاطبی جدی است و برای ارتباط با او باید به کیفیت، جزئیات و تجربهای که برایش ساخته میشود، اهمیت داد.»
وقتی برای مخاطب هزینه میکنیم، اعتماد میسازیم
شکیبراد در ادامه، توجه به کیفیت تولید را یکی از عوامل مهم در شکلگیری اعتماد میان رسانه و مخاطب میداند و میگوید: «وقتی یک برنامه با پرستیژ و استانداردهای حرفهای ساخته میشود، یعنی برای تکتک جزئیاتی که قرار است به مخاطب ارائه شود، فکر، زمان، هزینه و انرژی صرف شده است. همین احترام گذاشتن به مخاطب، در گام نخست اعتماد ایجاد میکند.»
وی ادامه میدهد: «مخاطب احساس میکند برای او ارزش قائل شدهاند و رسانه، محصولی جدی و درخور جایگاه او تولید کرده است.»
این فعال حوزه نوجوان البته تأکید میکند که ساخت برنامههای باکیفیت، همزمان سطح توقع مخاطب را نیز افزایش میدهد و میگوید: «نسل جدید در معرض حجم گستردهای از محتوا قرار دارد و همین مسئله باعث شده سلیقهاش شکل متفاوتی پیدا کند و بهراحتی با هر اثری ارتباط برقرار نکند. همانطور که گفتهاند "هرچه دیده بیند دل کند یاد"، آنچه این نسل میبیند، در شکلگیری نگاه و انتظارش تأثیر مستقیم دارد.»
محفل ستارهها و تجربه یک تربیت رسانهای تازه
شکیبراد در بخش پایانی گفتوگو، به نقش تربیتی برنامههایی مانند «محفل ستارهها» اشاره میکند و میگوید: «وقتی یک نمونه موفق مانند محفل ستارهها ساخته میشود؛ برنامهای که برای مخاطب خود هزینه کرده، برای نگاه، شنیدن و اندیشه او ارزش قائل شده است، این پیام را منتقل میکند که مخاطب کودک و نوجوان شایسته دریافت چنین تولیداتی است و باید نمونههای بیشتری از این دست ساخته شود.»
وی ادامه میدهد: «در کنار جذابیت رسانهای، لایه دیگری نیز در این برنامهها وجود دارد و آن وجه تربیتی است. همیشه این دغدغه مطرح بوده که چگونه میتوان کودکان و نوجوانان را به سمت موضوعات مختلف هدایت کرد و زمینه ارتباط آنها با مفاهیم ارزشمند را فراهم آورد.»
او تأکید میکند: «چنین برنامههایی میتوانند در حوزههای مختلف اثرگذار باشند؛ از ایجاد ارتباط بیشتر کودکان با قرآن گرفته تا مشارکت آنها در پویشها و همراهی با موضوعات تربیتی.»
این فعال حوزه نوجوان در پایان خاطرنشان میکند: «باید این نگاه را داشته باشیم که چرا برای کودک و نوجوان برنامه ضعیف تولید کنیم؟ چرا نباید در حوزههایی مانند قرآن، کتاب و موضوعات تربیتی هم به همان اندازه که برای مخاطب اهمیت قائل هستیم، فکر، طراحی و هزینه کنیم؟ تجربه برنامههایی مانند محفل ستارهها نشان میدهد که اگر این مسیر جدی گرفته شود، میتواند راهگشا باشد.»
