گروه اجتماعی پایگاه خبری تحلیلی «صبح فردیس»؛ در شرایط جنگی، ذهن انسان اغلب در وضعیت «هشدار دائمی» قرار می‌گیرد؛ حالتی که روان‌شناسان آن را واکنش «جنگ یا گریز» می‌نامند. در چنین وضعیتی تمرکز کاهش می‌یابد و اضطراب جای آرامش را می‌گیرد. مطالعه می‌تواند این چرخه را برای لحظاتی متوقف کند.کتاب‌ها به خواننده اجازه می‌دهند از فضای پرتنش اطراف فاصله بگیرد و ذهن خود را در مسیری متفاوت قرار دهد. حتی چند صفحه مطالعه می‌تواند ضرباهنگ ذهن را آرام‌تر کند. به همین دلیل بسیاری از متخصصان سلامت روان معتقدند مطالعه، نوعی تمرین ذهنی برای بازیابی تعادل روانی است.علاوه بر این، کتاب‌ها با روایت تجربه‌های انسانی، به خواننده کمک می‌کنند احساسات خود را بهتر بشناسد و نام‌گذاری کند؛ فرآیندی که یکی از پایه‌های تاب‌آوری در شرایط دشوار به شمار می‌رود.

تجربه‌های جهانی؛ وقتی کتاب وارد میدان جنگ می‌شود

تجربه استفاده از کتاب در شرایط بحرانی، محدود به یک کشور یا یک جنگ خاص نیست. در بسیاری از بحران‌های جهانی، کتاب به‌عنوان ابزاری برای حمایت روانی مورد استفاده قرار گرفته است.یکی از معروف‌ترین نمونه‌ها به جنگ جهانی دوم بازمی‌گردد. در آن زمان ارتش آمریکا با همکاری ناشران و کتابداران، پروژه‌ای بزرگ برای توزیع کتاب میان سربازان آغاز کرد. نتیجه این طرح، چاپ و ارسال بیش از ۱۲۰ میلیون نسخه کتاب جیبی برای نیروهای نظامی بود؛ کتاب‌هایی کوچک که به‌راحتی در کوله‌پشتی سربازان جا می‌گرفتند. گزارش‌های آن دوره نشان می‌دهد بسیاری از سربازان در فاصله میان عملیات‌ها، ساعت‌ها به مطالعه می‌پرداختند و حتی برای نویسندگان کتاب‌ها نامه می‌نوشتند.در سال‌های اخیر نیز نمونه‌های مشابهی در مناطق جنگی دیده شده است. در سوریه، داوطلبان فرهنگی و روان‌شناسان با برگزاری جلسات قصه‌خوانی برای کودکان در اردوگاه‌های پناهندگان تلاش کردند تا بخشی از فشار روانی جنگ را کاهش دهند. برای بسیاری از این کودکان، داستان‌ها فرصتی بود تا برای ساعتی از واقعیت خشن اطرافشان فاصله بگیرند.در یمن نیز پروژه‌هایی برای ایجاد کتابخانه‌های سیار در اردوگاه‌های آوارگان اجرا شد؛ کتابخانه‌هایی کوچک که با خودرو یا چرخ‌دستی به مناطق مختلف می‌رفتند و فضایی برای مطالعه و گفت‌وگو فراهم می‌کردند.نمونه دیگر به جنگ اوکراین مربوط می‌شود. در این کشور، برخی مراکز روان‌شناسی از کتاب‌ها و داستان‌های خاص برای کمک به سربازان و غیرنظامیان استفاده کردند تا بتوانند احساسات خود را بیان کرده و با استرس‌های ناشی از جنگ کنار بیایند.

کتاب در جیب مردم

اگر در گذشته رساندن کتاب به مناطق جنگی دشوار بود، امروز فناوری این مسیر را ساده‌تر کرده است. تلفن‌های همراه و اپلیکیشن‌های کتاب‌خوان، دسترسی به هزاران عنوان کتاب را ممکن کرده‌اند؛ کتابخانه‌ای که عملاً در جیب افراد قرار دارد.در روزهای پرتنش اخیر نیز برخی پلتفرم‌های کتاب‌خوانی خدمات رایگان یا تخفیف‌های ویژه‌ای ارائه کرده‌اند تا دسترسی مردم به کتاب آسان‌تر شود. این اتفاق نشان می‌دهد در کنار ابزارهای رسانه‌ای و خبری، کتاب همچنان می‌تواند نقشی مهم در آرامش روانی جامعه ایفا کند.

کتاب؛ آخرین سنگر آرامش

تجربه جنگ‌ها نشان می‌دهد انسان‌ها برای ادامه زندگی فقط به امنیت فیزیکی نیاز ندارند؛ آن‌ها به امید، معنا و آرامش نیز نیازمندند. کتاب‌ها دقیقاً در همین نقطه وارد می‌شوند.مطالعه شاید نتواند جنگ را متوقف کند، اما می‌تواند به انسان‌ها کمک کند در میان آشوب، تعادل خود را حفظ کنند. همان‌طور که در جنگ تحمیلی ایران و بسیاری از بحران‌های جهانی دیده شد، کتاب گاهی به ساده‌ترین اما ماندگارترین ابزار برای تقویت تاب‌آوری تبدیل می‌شود.در روزهایی که خبرها سنگین و آینده مبهم است، شاید یک کتاب بتواند همان چراغ کوچکی باشد که راه عبور از تاریکی را روشن می‌کند.

منبع: فارس

انتهای خبر/